Dwangstoornis / obsessief-compulsieve stoornis

Virenze heeft voor alle vestigingen met alle Nederlandse zorgverzekeraars een contract voor Volwassenzorg

Controleren of het gas uit is, de kleren netjes opruimen, alle rode auto’s tellen of voortdurend hetzelfde deuntje in je hoofd hebben, niemand die daar gek van opkijkt. En geen mens is verbaasd wanneer een kennis zegt nu geen tijd te hebben om gezellig te winkelen omdat de schoonmaak voorgaat. De ene persoon is wat schoner en opgeruimder dan de ander, maar iedereen heeft wel bepaalde vaste gewoonten of rituelen.

Bij sommige mensen nemen deze gewoonten echter extremere vormen aan. Ze schrobben hun handen tot bloedens toe. Of ze gaan urenlang door totdat alle kleren precies recht opgevouwen zijn. Anderen moeten steeds weer terug naar huis om te controleren of de deur wel echt op slot is. Dan is het gewone dagelijkse ‘moeten’ een ongezonde dwang geworden. Dwanggedachten (obsessies) zijn terugkerende gedachten of voorstellingen, die zich opdringen. Soms zijn ze ook voor jezelf vreemd of misplaatst. De gedachten zijn hardnekkig en veroorzaken angst of lijden. Dwanghandelingen zijn handelingen die iemand moet doen terwijl er geen noodzaak voor is, om de angst en de onrust te minderen. Er is een geleidelijke overgang van ‘normale dwangmatige eigenschappen’ naar ‘ziekelijke dwang’. Bij de meeste mensen slokt de dwang zoveel tijd op dat ze het dagelijks leven verstoort. Mensen die dit hebben, lijden aan een dwangstoornis, ook wel obsessieve-compulsieve stoornis genoemd.

Soorten stoornissen

Mensen met Morfodysfore Stoornis ofwel Body Dysmorphic Disorder (BDD) zijn sterk vervuld van het idee dat er iets mis is met (een deel van) hun uiterlijk. Als er al een kleine lichamelijke afwijking aanwezig is, dan is de ongerustheid duidelijk overdreven. Althans, een buitenstaander vindt het overdreven; de patiënt is overtuigd van zijn lelijkheid en lijdt daar zeer onder. Vaak gaat het om goed zichtbare lichaamsdelen, zoals delen van het hoofd, maar het kan ook gaan om spiermassa of geslachtsdelen. Mensen met BDD besteden veel tijd, zo’n 3-8 uur per dag aan het denken aan hun onvolkomenheden, het bekijken onderzoeken ervan in spiegels en het camoufleren of veranderen van deze lichaamsdelen.

Veel mensen controleren of de deur op slot is voor ze drie weken op vakantie gaan of maken de tafel schoon als deze zichtbaar vies is. Echter wanneer handen tot bloedens toe worden gewassen om ziektes te voorkomen dan is het gewone dagelijkse ‘moeten’ een ongezonde dwang geworden. Dwanggedachten (obsessies) zijn terugkerende gedachten of voorstellingen, die zich opdringen. Soms zijn ze ook voor jezelf vreemd of misplaatst. De gedachten zijn hardnekkig en veroorzaken angst of lijden. Dwanghandelingen zijn handelingen die iemand moet doen terwijl er geen noodzaak voor is, om de angst en de onrust te minderen. Er is een geleidelijke overgang van ‘normale dwangmatige eigenschappen’ naar ‘ziekelijke dwang’. Bij de meeste mensen slokt de dwang zoveel tijd op dat ze het dagelijks leven verstoort. Mensen die dit hebben, lijden aan een dwangstoornis, ook wel obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) genoemd.

Verschijnselen

Bij dwang en verwante stoornissen kunnen een aantal van onderstaande verschijnselen voorkomen:

  • terugkerende gedachten of beelden die zich opdringen
  • gevoelens van angst of onrust
  • herhaaldelijk controleren
  • uitvoeren van rituelen zoals dingen op de juiste manier neerzetten of bepaalde zinnen herhalen in je hoofd
  • schaamte

Oorzaken

Hoewel het onduidelijk is wat de precieze oorzaken zijn van BDD zijn er wel een aantal ideeën over. Mensen met BDD neigen vaak om te overschatten dat er sprake is van een misvormd lichaamsdeel, ze overschatten de ernst van een eventuele afwijking en onderschatten hun mogelijkheden als ze inderdaad misvormd zouden zijn. Daarnaast hebben ze last van verhoogde zelfgerichte aandacht waarbij ze vooral letten op informatie uit hun eigen lichaam en niet op informatie van buitenaf. BDD-patiënten leggen daarnaast veel nadruk op perfectie.

Ook voor OCD is er niet één duidelijke oorzaak maar lijkt het een samenspel tussen erfelijkheid en omgevingsfactoren. Deze erfelijkheid speelt vooral een rol wanneer de dwang op jonge leeftijd begint. Op latere leeftijd spelen omgevingsfactoren vaker een rol, bijvoorbeeld een ingrijpende levensgebeurtenis zoals een bevalling of ander werk.

Behandeling

Zowel BDD als OCD kunnen met cognitieve gedragstherapie worden behandeld. Het doel van cognitieve gedragstherapie bij OCD is om dwanggedachten te onderzoeken en de rampgedachten te vervangen door reëlere gedachten. Daarnaast wordt geprobeerd door middel van het oefenen met moeilijke situaties de dwanghandelingen te verminderen en vermijdingsgedrag te doorbreken.

Bij BDD komt het vaak voor dat mensen eerst in het medische circuit zoeken naar een behandeling voor hun vermeende lelijkheid. Deze behandelingen zijn echter erg kostbaar en weinig effectief omdat ontevredenheid vaak terugkomt of zich verplaatst naar een ander lichaamsdeel. Daarom wordt bij BDD ook vaak gewerkt met cognitieve gedragstherapie. Ook hierbij wordt gekeken naar gedachten over de tekortkoming en worden deze gedachten onderzocht. Daarnaast wordt ook gewerkt met gedragsexperimenten waarbij mensen in het echt bijvoorbeeld kunnen onderzoeken of het waar is dat iedereen naar hun neus kijkt. Vaak wordt ook ingezet op het verminderen of geheel stoppen met controlegedrag.

Feiten en cijfers BDD en obsessief-compulsieve stoornis

Dwangstoornissen worden nog niet zo lang (h)erkend als ziekte. De afgelopen jaren heeft onderzoek uitgewezen dat ongeveer 2% van de bevolking last heeft van een dwangstoornis. Dit zijn ongeveer evenveel mannen als vrouwen. Bepaalde dwangstoornissen, zoals was- en schoonmaakdwang, komen vaker bij vrouwen voor. Mannen hebben meer last van controledwang. Dwangstoornissen ontstaan vaak al op jonge leeftijd, rond het 20e jaar. Soms komen ze al in de kindertijd tot uiting: jongens hebben er meer last van dan meisjes.

Het voorkomen van BDD wordt op ongeveer 2% geschat in de bevolking. Onder patiënten die plastische chirurgie willen ondergaan wordt het aantal mensen met BDD geschat op 6 tot 15%. De stoornis begint doorgaans tijdens de adolescentie en waarschijnlijk komt het evenveel bij mannen als bij vrouwen voor.

Wat biedt Virenze?

U kunt bij Virenze met dwangklachten terecht voor:

Behandeling via internet?

Indien u dat wenst, kan uw behandeling (deels) via internet verlopen. Zo kan u naast de gesprekken ook contact houden met uw behandelaar via e-mail.

Websites

Ervaringen met Virenze

“Ik denk dat ik het alleen nooit had aangekund.”
“Na een intensieve training houd ik nu zelfs tijd over!”

Zoek uw vestiging

Met 30 vestigingen in het hele land vind je snel een lokatie in jouw omgeving.